Ks. dr Wojciech Bartoszek 
Krajowy Duszpasterz Chorych 
Katowice 

  Istota i rola mediów oraz Apostolstwa Chorych  w duszpasterstwie ludzi chorych *    

Ojciec Święty Benedykt XVI w Orędziu na 47. Światowy Dzień Łączności zwrócił uwagę na motywację, jaką powinni kierować się ludzie odpowiedzialni za media. Nie chodzi o zdobycie sławy, wpływów, pieniędzy. Motywacją nie powinno być również „podążanie za duchem czasów”. Według Ojca Świętego fundamentem działań mediów katolickich powinno stawać się pragnienie głoszenia Dobrej Nowiny. Dlatego konieczne jest poszukiwanie „takich form wyrazu, które byłyby w stanie dotrzeć do umysłów i serc wszystkich ludzi”. 

Jedną z bardziej liczebnych grup w Kościele w Polsce jest wspólnota osób chorych, niepełnosprawnych oraz starszych wiekiem. Jest to grupa specyficzna. Również duszpasterstwo wobec tej grupy powinno stawać się szczególne. Z racji obiektywnych trudności osoby chore często nie są w stanie przyjść do Kościoła. Jedną z form wsparcia oraz formacji tych osób mogą być media. Na pierwszy plan w tym względzie w Polsce wysuwa się działalność różnych radiostacji katolickich, zwłaszcza Radia Maryja. Mówiąc o roli mediów, jaką mają one do spełnienia względem chorych, należy pamiętać, iż choć stanowią wielką pomoc, nigdy nie zastąpią żywego kontaktu z drugim człowiekiem. Mogą jedynie podprowadzić i pomóc w takim spotkaniu. 

Dzisiejszą konferencję pragnę podzielić na trzy części. Najpierw ogólnie chciałbym wspomnieć o roli mediów w duszpasterstwie. Następnie ukażę, czym jest Apostolstwo Chorych rozumiane jako duchowość. Na końcu zaś zastanowimy się nad rolą mediów związanych z Apostolstwem Chorych w duszpasterstwie ludzi chorych.   

Rola mediów w duszpasterstwie 

Mówiąc o roli mediów w duszpasterstwie, warto przywołać wypowiedź o. Jana Marii Szewka, franciszkanina, dyrektora Centrum Informacyjnego Zakonów. Według niego media to już nie czwarta władza w społeczeństwie – jak kiedyś mówiono – ale pierwsza . Przypatrując się bliżej współczesnemu światu, mediom w nim funkcjonującym oraz roli, jaką te media spełniają w społeczeństwie, myślę, iż wiele jest racji w tym stwierdzeniu. Tak wielką władzę można wykorzystać do dobrych celów, niestety można i źle. Moglibyśmy podać tutaj wiele przykładów. Nie to jest jednak celem tego przedłożenia. Warto jednak uzmysłowić sobie jedną istotną rzecz – na pewno nie wolno tej wielkiej współczesnej władzy ignorować. 

Prężnie rozwijającym się medium jest internet. Z jednej strony trzeba nieustannie „trzymać rękę na pulsie”, aby nie ulec pokusie nadmiernego korzystania z niego. Według amerykańskich psychiatrów aż ponad 20% użytkowników tego medium popada w uzależnienie. Z drugiej strony warto zauważyć, iż Dobra Nowina wprowadzona w przestrzeń medialną może stać się istotnym elementem walki duchowej, dokonującej się również w tym obszarze życia człowieka. Syn Boży przez wcielenie odkupił wszystkie sfery ludzkiego życia. Również mass media mogą stać się, i stają się, ważnym elementem przesłania ewangelicznego. 

Już św. Ignacy z Loyoli na początku Ćwiczeń duchowych, pisząc o celu życia człowieka, podkreślał znaczenie środków prowadzących do zbawienia. Według niego „człowiek został stworzony, aby Boga, naszego Pana, wielbił, okazywał Mu cześć i służył Mu – i dzięki temu zbawił duszę swoją. Inne rzeczy na powierzchni ziemi stworzone zostały dla człowieka i po to, aby mu służyć pomocą w zmierzaniu do celu, dla którego został stworzony” (ĆD 23). Owe „inne rzeczy”, na przykład media, nie stając się celem samym w sobie, ale środkiem dobrze wykorzystanym, mogą okazać się ważną pomocą w drodze do zbawienia, na przykład dla tych, którzy nie mają kontaktu z światem zewnętrznym z racji swojej choroby. 

Przed jedenastoma laty Ojciec Święty Jan Paweł II w Orędziu na na 36. Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu pisał: „Internet używany w [celach ewangelizacyjnych] staje się prawdziwie ludzką przestrzenią. […] Zatem dzisiaj, […] wzywam cały Kościół do odważnego przekroczenia tego nowego progu, do wypłynięcia «na głębię» cyberprzestrzeni, tak aby teraz, podobnie jak w przeszłości, dzięki zjednoczeniu Ewangelii z kulturą mogła się objawić światu «chwała Boża na obliczu Chrystusa» (2 Kor 4,6)”. W przywołanej wypowiedzi Ojciec Święty zwrócił uwagę na istotną kwestię. Podobnie jak przed dwoma tysiącami lat chrześcijaństwo nie bało się kontaktu  z kulturą grecko-rzymską, z którą nieustannie się stykało, wzrastało pośród niej, tak samo i dzisiaj konieczne jest wchodzenie Kościoła w przestrzeń kultury medialnej. 

Warto w tym miejscu przywołać kolejną wypowiedź – tym razem  ks. Sławomira Zygi ze szczecińskiej kurii metropolitalnej, który mówiąc  o Facebooku, podobnie jak bł. Jan Paweł II, użył analogii do czasów antycznych: „tak jak św. Paweł pisał listy do Kościołów – zwraca uwagę  ks. Zyga – tak my możemy używać notatek na Facebooku do dzielenia się Ewangelią. Dlaczego korzystamy z sieci? W czasach św. Pawła gminy chrześcijańskie czytały jego listy i przekazywały następnym. Zawsze był ktoś, kto umiał czytać. Dzisiaj mamy internet, a więc możliwość założenia strony, którą odwiedzić można w każdej chwili, możemy docierać do ludzi na portalach społecznościowych, dlaczego z tego nie korzystać? Internet to w naturalny sposób kolejne po ambonie miejsce do ewangelizacji” . W taki sposób ewangelizuje między innymi pierwszy, w sensie chronologii, bloger w Episkopacie Polski, ks. bp. Edward Dajczak, który przekazuje młodym treści ewangeliczne za pomocą wideoblogu nazwanego przez niego: „Blogiem bez piuski”.   

Czym jest Apostolstwo Chorych w rozumieniu duchowości? 

Najbardziej rozpowszechnioną formą duszpasterstwa medialnego  w Kościele w Polsce jest prasa. Warto wspomnieć, iż kolebką prasy religijnej jest Francja. Najstarszym dziennikiem jest wydawany od 1883 roku  w Paryżu „La Croix” . Jednym z wielu polskich czasopism katolickich (nakład 39 tysięcy) jest miesięcznik „Apostolstwo Chorych”, posiadający także podtytuł ukazujący jego szczególny profil: „List do osób chorych i niepełnosprawnych”. Zanim przejdę do części medialnej związanej z Apostolstwem, chciałbym przypomnieć kilka ważnych informacji związanych z duchowością tej wspólnoty oraz przytoczyć istotne fakty z historii Apostolstwa, aby szerzej spojrzeć na omawiane zagadnienie. 

Obecnie Apostolstwo Chorych kojarzy się z miesięcznikiem bądź też  z duszpasterstwem chorych. Nie są to błędne skojarzenia, niemniej istota Apostolstwa Chorych jest znacznie głębsza. W przypadku duszpasterstwa chorych osoba chora, niepełnosprawna, starsza wiekiem staje się przedmiotem oddziaływania pastoralnego. Mówiąc zaś o Apostolstwie Chorych, myślimy o osobach chorych, które są podmiotem. To one stają się apostołami, ewangelizując i prowadząc innych do Boga. W jaki sposób? 

Najprościej, gdy mówią innym o Bogu. Stają się wówczas szczególnymi autorytetami. Cierpiąc, nie tylko nie buntują się, ale – z poddaniem się woli Bożej – zachowują w sercu pokój promieniujący na innych. Dzięki wierze umacniają duchowo nie tylko siebie, ale także innych. W Ośrodku dla Osób Niepełnosprawnych „Miłosierdzie Boże” w Borowej Wsi, gdzie mieszka 150 pensjonariuszy, od kilku miesięcy odbywają się co dwa tygodnie, w piątek, spotkania oazowe, podczas których mieszkańcy dzielą się wiarą. Założenie tych spotkań jest następujące: niepełnosprawni, którzy są bliżej Boga opowiadają o swojej wierze, tym którzy są z dala od Niego. To pierwszy stopień apostolstwa – chorzy i niepełnosprawni mówią o Bogu innym. 

Kolejny, znacznie trudniejszy poziom apostolstwa to droga powołania – jak to określa autor listu apostolskiego Salvifici doloris – ofiarowania cierpienia w łączności z Chrystusem za Kościół święty. Takie apostolstwo chorych funkcjonuje na płaszczyźnie duchowej. Ks. Lucjan Szczepaniak, kapelan Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie, rozważając kwestię ofiarowania cierpienia przez chorych, przestrzega, aby strzec się egzaltacji i nie narzucać tej drogi innym. Jedynie pokornie towarzyszyć  i dziękować Bogu za tych, którzy odkryli to powołanie.   

To towarzyszenie jest właśnie duszpasterstwem. Ono przejawia się  w obecności drugiego, zwłaszcza osoby duchownej. Duchowy wymiar spotkania kapłana z chorym ma swoje zwieńczenie w dzieleniu się słowem Bożym oraz w udzieleniu sakramentów świętych. W pewnym sensie każdy kapłan, idąc do chorych z posługą duszpasterską, staje się duszpasterzem Apostolstwa Chorych! Podczas odwiedzin można przekazać choremu intencje Kościoła powszechnego i lokalnego, by polecał je Bogu w swoich modlitwach. 

Chory odkrywa wówczas sens swojego cierpienia i czuje się mocno związany ze wspólnotą Kościoła, także i tego w wymiarze parafialnym. Kościół zaś zyskuje bogactwo duchowe, które staje się zapleczem dla działań ewangelizacyjnych i duszpasterskich. Ta duchowa droga przynosi owoce  w postaci nawrócenia wielu zatwardziałych grzeszników, czego świadkami byli między innymi św. Teresa od Dzieciątka Jezus, św. Faustyna Kowalska, św. ojciec Pio, czy też sł. Boża Marta Robin. Wydaje się, iż droga ta jest do odkrycia!  

Apostolstwo Chorych jako wspólnota chorych szukających jedności między sobą, zwłaszcza na płaszczyźnie parafialnej, została oficjalnie zatwierdzona przez Kościół na początku XX wieku. Określono ją wówczas jako Unio Pia Prima Primaria. Ks. Jakub Willenborg, holenderski kapłan, pod wypływem wizji duszpasterskiej św. Jana Marii Vianneya gromadził chorych w parafii i przekazywał im intencje do modlitwy, aby duchowo odnowić wspólnotę parafialną .

Rola mediów związanych z Apostolstwem Chorych w duszpasterstwie ludzi chorych 

Apostolstwo Chorych, zarówno u swych holenderskich początków, poprzez rozwój w innych krajach – w tym także w Polsce, aż do dzisiejszego dnia pragnie jednoczyć chorych. Najpierw na płaszczyźnie duchowej, dalej poprzez media. Obecnie szczególnie: za pośrednictwem miesięcznika oraz strony internetowej. Pierwszy miesięcznik „Apostolstwo Chorych” w formie listu kapelana do chorych ukazał się w czerwcu 1930 roku. Od tamtego czasu, za wyjątkiem okresu wojennego, „Apostolstwo” wydawane jest nieprzerwanie. 

Najprostszą formą przekazania miesięcznika chorym są wizyty duszpasterskie kapelanów szpitalnych oraz kapłanów posługujących w parafiach z okazji pierwszego piątku i pierwszej soboty miesiąca czy też dzięki posłudze nadzwyczajnych szafarzy Komunii Świętej. Ofiarując „Apostolstwo Chorych”, można przekazać choremu intencje. Na przykład: o duchowe owoce rekolekcji w parafii, o nawrócenie zatwardziałych grzeszników, za misje. Chory może polecać Bogu te szczególne prośby i ofiarować w tych intencjach swoje cierpienie. Owoce ofiarowania mogą okazać się zbawienne dla życia wspólnoty parafialnej. Oprócz miesięcznika tworzymy obecnie nową stronę internetową, dzięki której chcielibyśmy otworzyć się na młodsze pokolenie osób chorych i niepełnosprawnych. W zamyśle jest stworzenie takiej strony, która – podobnie jak miesięcznik – formowałaby chorych z całej Polski oraz stała się dla nich przestrzenią informacyjną. 

Pragnę podziękować wszystkim księżom proboszczom i kapelanom szpitalnym z diecezji tarnowskiej za przekazywanie miesięcznika chorym. Chciałbym również prosić o dalszą współpracę w tym wielkim dziele, zachęcając do dalszej prenumeraty miesięcznika. Proszę także o informowanie sekretariatu Apostolstwa Chorych o inicjatywach duszpasterskich podejmowanych wobec chorych w diecezji.   

Podsumowując, chciałbym przywołać słowa Ojca Świętego Bene- dykta XVI, z 46. Orędzia na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu. Mówiąc o roli mediów, Benedykt XVI wskazywał konieczność drogi kontemplacji: „Należy uważnie zainteresować się różnymi formami witryn, aplikacji  i sieci społecznościowych, które mogą pomóc współczesnemu człowiekowi  w znalezieniu czasu na refleksję i autentyczne pytania, a także momentów milczenia, okazji do modlitwy, medytacji lub dzielenia się słowem Bożym” – pisał Ojciec Święty. „Zwięzłe zdania, często nie dłuższe niż werset biblijny, pozwalają wyrazić głębokie myśli, jeśli rozmówcy nie zaniedbują rozwoju swego życia wewnętrznego”. Pragnęlibyśmy, aby treści przekazywane chorym poprzez miesięcznik oraz stronę internetową, choć w małej formie, stawały się dla nich zaczynem do modlitwy i pogłębionego życia wewnętrznego. 



SPIS TREŚCI

CZĘŚĆ I: URZĘDOWO-INFORMACYJNA

Akta Stolicy Apostolskiej

Akta Konferencji Episkopatu Polski

Akta Biskupa Tarnowskiego

Homilie

Komunikaty

Dekrety i zarządzenia

Z życia diecezji

Zmarli kapłani

CZĘŚĆ II: FORMACYJNO-PASTORALNA

Opracowania

Refleksje pastoralne